Phía sau nghi can X

Những người mê phim trinh thám chắc đều đã từng xem loạt phim truyền hình "Hồ sơ trinh sát" của Hồng Kông (phim này tôi xem đi xem lại mà không biết chán). Ở 3 phần của phim, mỗi phần đều có một vụ án "thế thân". Trong phần 1 và 2, tình huống thế thân được biết tới là các thủ phạm giết một người, sau đó họ xử lý xác chết sao cho người điều tra tưởng rằng đó là xác của một trong các thủ phạm. Dĩ nhiên thủ phạm được thế thân phải lẩn trốn để được coi là đã chết, trong khi nạn nhân thì bị coi là mất tích và vụ án đi vào ngõ cụt.

Tình huống thế thân trong phần 3 của bộ phim có nét đặc biệt hơn so với 2 phần đầu, đấy là thủ phạm thế thân cho nạn nhân chứ không phải là nạn nhân thế thân cho thủ phạm. Các thủ phạm sau khi giết người đã để một thủ phạm thế thân cho nạn nhân. Sau đó họ bố trí một người chưa bao giờ thấy nạn nhân đến gặp thủ phạm thế thân nhằm tạo ra nhân chứng thời gian cho họ và làm cho người này tin rằng nạn nhân chuẩn bị đi xa. Cuối cùng, đồng phạm chỉ việc loan tin nạn nhân mất tích và thủ phạm thế thân có thể trở về với cuộc sống bình thường với điều kiện phải tránh mặt nhân chứng kia.

Các kế hoạch thế thân trên đều được thực hiện giữa một người sống và một người chết. Dù chúng đều tỏ ra tinh vi (thực tế là ban đầu luôn đánh lừa được nhân viên điều tra), nhưng bất kể thế nào thì người sống vẫn tạo ra những dấu vết và những mối quan hệ hiện tồn để người điều tra lần ra chân tướng sự việc. Chỉ có người chết là không còn tạo ra những dấu vết và những mối quan hệ hiện tồn. Một kế hoạch thế thân diễn ra giữa hai người chết mà trong đó có một người chẳng ai biết là đã chết, sẽ là gần như hoàn hảo cho việc xóa đi cái chết của người còn lại, và đó cũng là những gì mà tác giả Higashino Keigo đã tạo ra trong tác phẩm "Phía sau nghi can X".

"Phía sau nghi can X" như nhiều người từng đọc nó đã nói, không chỉ là một tác phẩm trinh thám xuất sắc mà còn là một câu chuyện xúc động về tình yêu nam nữ, một bài ca nhiều cảm xúc về tình yêu toán học - môn khoa học vốn tưởng như rất khô khan. Với tôi, một tác phẩm trinh thám được coi là hay khi nó không chỉ mang đến những câu hỏi như thủ phạm đã gây án như thế nào hay cảnh sát đã phá án ra sao? Nó còn phải khiến người đọc đi sâu vào thế giới nội tâm của tội phạm, thấu hiểu động cơ và hoàn cảnh phạm tội của tội phạm. Chỉ có như vậy tác phẩm mới vượt qua được giới hạn của những câu chuyện an ninh vẫn nhan nhản trên các mặt báo.

Có một khoảnh khắc trong "Phía sau nghi can X" với tôi là điểm nhấn đáng nhớ và sâu sắc nhất của cả câu chuyện. Đấy là khoảnh khắc Yasuko đưa tay lên nhấn vào chiếc chuông gắn ở cái cửa mà ở phía sau nó, Ishigami đứng trên bục gỗ và đã sẵn sàng đưa đầu vào sợi dây thòng lọng. Ishigami tâm sự rằng anh định tự sát vì "Anh thấy chẳng có gì hối tiếc. Anh chẳng có lý do gì để chết. Chỉ là anh không có lý do gì để sống thôi". Tiếng chuông định mệnh mang mẹ con Yasuko tới cho Ishigami, ngăn anh dừng lại trước một vụ tự sát và đưa anh tới một vụ tự sát mới, mà điểm khác biệt duy nhất không gì khác chính là mẹ con Yasuko. Họ vừa là lý do để anh tiếp tục sống, vừa là lý do để anh tự sát lần hai theo cái cách xứng đáng với trí tuệ của anh hơn.

Tôi nghĩ tới một trong những nguyên nhân dẫn tới vụ tự sát đầu tiên của Ishigami. Anh nghĩ, "Anh mà chết, không những không ai thấy buồn, không ai thấy rắc rối mà có lẽ chẳng ai biết là anh không còn tồn tại nữa". Chẳng ai biết là anh không còn tồn tại nữa. Biến mất hoàn toàn, không dấu vết và không để lại bất cứ mối quan hệ nào. Điều này làm tôi rùng mình. Một cái chết diễn ra trong nỗi cô độc và tuyệt vọng vĩnh viễn. Vào giây phút mà Ishigami nói với Yasuko rằng hãy để anh xử lý xác chết chồng cũ của cô, hẳn là cái điều đáng sợ kia đã khiến anh nghĩ ngay tới một kế hoạch thế thân không ai ngờ mà trong đó, một người cùng cảnh ngộ với anh sẽ là nạn nhân. Một người mà khi chết đi chẳng ai biết anh ta không còn tồn tại nữa...